Ομοσπονδία εξωραϊστικών συλλόγων οικιστών Αγ. Θεοδώρων

Πυρκαγιές: Ψάχνοντας τον εμπρηστή.

Του Στέφανου Μπούτσιου, MSc Δασολόγου- Περιβαλλοντολόγου

Βρισκόμαστε στην καρδιά της αντιπυρικής περιόδου και, για ακόμη μια χρονιά, μετράμε καθημερινά τις πληγές των κατεστραμμένων από δασικές πυρκαγιές εκτάσεων. Η πρόσφατη μαύρη επέτειος της μεγάλης καταστροφής στο Μάτι επαναφέρει στην συλλογική μας μνήμη την δυστυχία που προκαλεί η εκδήλωση μιας ανεξέλεγκτης δασικής πυρκαγιάς. Μεγάλη μπορεί να είναι όμως η καταστροφή ακόμα και όταν αυτή δεν αποτιμάται σε χαμένες ανθρώπινες ζωές και περιουσίες κατά το χρόνο εκδήλωσής της. Συχνά τα αποτελέσματα μιας δασικής πυρκαγιάς μπορεί να φανούν τον επόμενο ή μετά από δύο ή και περισσότερα χρόνια με την εκδήλωση μιας πλημμύρας ή ακόμα και σε βάθος δεκαετιών, όταν αφορούν αλλαγές στην ισορροπία του ευρύτερου οικοσυστήματος, επιπτώσεις στο τοποκλίμα, την επίδραση στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, την ποιότητα της ατμόσφαιρας κλπ. Η υποβάθμιση του δασικού οικοσυστήματος μετά την εκδήλωση πυρκαγιάς μπορεί να είναι μόνιμη και να οδηγήσει σε αλλαγή του τοπίου μιας περιοχής χάνοντας τον αισθητικό και λειτουργικό της χαρακτήρα για πάντα.

Δέντρα Δάσος Βουνό
Ορεινή Λάρισα / Πηγή : Eurokinissi

Τα στοιχεία που δείχνουν συνεχή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας σε όλο τον πλανήτη αναμφίβολα προδίδουν πως δημιουργούνται συνθήκες ευνοϊκότερες για την εκδήλωση συχνότερων και εντονότερων πυρκαγικών γεγονότων ακόμα και σε περιοχές που βρισκόταν στο παρελθόν σταθερά σε χαμηλή κατηγορία κινδύνου.

Αναφέρεται συχνά πως η πυρκαγιά αποτελεί μέρος της οικολογίας των δασών της Μεσογείου και συνεπώς, αποτελεί ένα φυσικό φαινόμενο. Δεν αμφισβητείται, η γενικά σωστή, από επιστημονικής άποψης, διατύπωση πως η πυρκαγιά παίζει έναν καταλυτικό ρόλο για την σπερματοαναγέννηση κάποιων ειδών (πχ της χαλεπίου πεύκης, είδος κοινό της ευμεσογειακής ζώνης βλάστησης). Η παραπάνω πληροφορία όμως, όταν απομονώνεται από άλλα στοιχεία, όπως η συχνότητα και η έκταση εκδήλωσης της πυρκαγιάς, η τρωτότητα του οικοσυστήματος, η ύπαρξη ιδιαίτερης προστατευτικής λειτουργίας στην συγκράτηση των εδαφών ή άλλων λειτουργιών, η διαχείριση για λόγους ειδικής προστασίας (π.χ. ενδιαίτημα προστατευόμενου είδους), η θέση στην ζώνη εξάπλωσης οριακών φυτοκοινωνιολογικά συστημάτων που σε συνδυασμό με την μεταβολή του κλίματος τα κάνουν ακόμα πιο ευάλωτα κ.α., οδηγούν παραπλανητικά στο συμπέρασμα πως, εάν δεν είναι ευλογία για το δασός η πυρκαγιά, τότε σίγουρα είναι ένα φυσικό φαινόμενο που ούτε μπορούμε, ούτε είναι αναγκαίο να αντιμετωπίσουμε.

Πυροσβέστες σε πυρκαγιά σε δάσος
Πηγή: Eurokinissi

Η δασική πυρκαγιά είναι μια φυσική ή τεχνητή καταστροφή την οποία μπορούμε τόσο με μέτρα πυροκαταστολής, αλλά κυρίως με μέτρα πρόληψης να αντιμετωπίσουμε περιορίζοντας σημαντικά το μέγεθος της καταστροφής. Η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών είναι ταυτόχρονα ένα μέτρο θωράκισης στα πλαίσια της αντιπλημμυρικής προστασίας. Είναι ένα μέτρο για την διαφύλαξη και βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού. Η προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, τα οποία αποτελούν την ραχοκοκαλιά των χερσαίων φυσικών οικοσυστημάτων, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αντιμετώπιση σημαντικών απειλών για την υγεία του λαού, αλλά και καθοριστικός παράγοντας για την διαφύλαξη της δυνατότητας του πλανήτη να συνεχίζει να μας φιλοξενεί.

Επίσης, η πυροπροστασία και δασοπυρόσβεση δίχως την πρόληψη είναι εκ προοιμίου μια δέσμη ενεργειών με φτωχά αναμενόμενα αποτελέσματα. Επιπλέον, πρόληψη δίχως διαχείριση των δασών δεν νοείται. Θα γίνεται μόνο προσχηματικά και αποσπασματικά.

Ποιό είναι όμως το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώνονται τα φαινόμενα εκτεταμένης καταστροφής των δασών και εν γένει του περιβάλλοντος τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο; Ο καπιταλισμός, το σύστημα η οικονομία του οποίου κινείται με κριτήριο την επίτευξη κέρδους, δεν μπορεί παρά να αντιμετωπίζει την προστασία του περιβάλλοντος με δύο τρόπους. Είτε ως ένα εμπόδιο στην μεγιστοποίηση των κερδών των μονοπωλίων, είτε ως ένα νέο πεδίο επένδυσης συσσωρευμένων κεφαλαίων στην λεγόμενη πράσινη οικονομία. Πάνω σε αυτή τη βάση εκδηλώνονται και αντιθέσεις που οφείλονται στα ιδιαίτερα συμφέροντα που έχουν τμήματα του κεφαλαίου, ανάλογα τον κλάδο δραστηριοποίησής τους. Τόσο στην μια όσο και στην άλλη περίπτωση, είναι προφανές πως το ζητούμενο δεν είναι η προστασία του περιβάλλοντος. Οι όποιες συγκινητικές δηλώσεις για το περιβάλλον δεν μπορούν να κρύψουν πως τα μάτια τους γυαλίζουν για τα περιθώρια νέων κερδών αλλά και για την αξιοποίηση των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος ως εργαλείο στα πλαίσια των ανταγωνισμών των διάφορων χωρών και πολυεθνικών ομίλων.

Πυρκαγιά στην Περαχώρα Λουτρακίου
Πυρκαγιά στην Περαχώρα Λουτρακίου / Πηγή: Eurokinissi

Στο έδαφος της κυρίαρχη αντίληψης πως όλα λειτουργούν στην βάση κόστος – απόδοση, το ζήτημα της αντιπυρικής προστασίας αντανακλά αυτή την αντίληψη μέσω του τρόπου που διοχετεύονται πόροι και δυνάμεις στα πλαίσια της κεντρικής και περιφερειακής διοίκησης σε τομείς που δεν έχουν άμεση οικονομικό όφελος. Είναι ένας από τους τομείς που κοντά στην παιδεία, την υγεία – πρόνοια του λαού αποτελούν επανειλημμένα τα πρώτα θύματα της πολιτικής περιορισμού των κρατικών δαπανών.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα οι εργαζόμενοι πρέπει να προβάλουν τις δικές του διεκδικήσεις για λήψη μέτρων προστασίας αυτών των αξιών που αποτελούν κομμάτι των λαϊκών αναγκών. Η λαϊκή πάλη οφείλει να αντιτείνει στο λεγόμενο «Green Deal» των μονοπωλίων τις δικές του ανάγκες, μέσα στις οποίες είναι η προστασία του περιβάλλοντος στο οποίο ζει, εργάζεται, αναπαύεται. Να δυναμώσει την πάλη ώστε, δίπλα στα υπόλοιπα οικονομικά και κοινωνικά αιτήματα, να απαιτηθεί η κατάργηση των αντιδασικών νόμων που όλες οι κυβερνήσεις τα τελευταία χρόνια έχουν φροντίσει να εμπλουτίσουν προς το χειρότερο, με πιο πρόσφατο παράδειγμα το νόμο – έκτρωμα 4685/2020. Να απαιτήσει την ενίσχυση των μέτρων αντιπυρικής προστασίας, στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δασοπροστασίας και προστασίας του περιβάλλοντος.

Πυροσβεστικό Πυρκαγιά Εύβοια 2019
Φώτο Αρχείου / Από την πυρκαγιά στην Εύβοια το 2019 σε δασική περιοχή NATURA / Πηγή: Eurokinissi

Γίνεται κατανοητό σε τελευταία ανάλυση πως το ζήτημα της δασοπροστασίας και γενικότερα της προστασίας του περιβάλλοντος είναι ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα που είναι άμεσα συνδεδεμένο με τις σχέσεις παραγωγής. Όσο η γη, συμπεριλαμβανομένων των δασών, θα αποτελεί εμπόρευμα και όσο η παραγωγή θα καθορίζεται από την αναρχία της επιδίωξης κεφαλαιοκρατικού κέρδους το θέμα των δασών θα συνδέεται σε κάθε αντιπυρική περίοδο και όχι μόνο, με δράματα καταστροφής και υποβάθμισης. Συνεπώς, το ζήτημα συνδέεται με την ανάγκη συνολικών αλλαγών στο επίπεδο της οικονομίας που μπορεί να εφαρμοστούν μόνο από μια εξουσία στο τιμόνι της οποίας θα βρίσκονται οι παραγωγοί του πλούτου αυτού του πλανήτη, οι μόνοι που είναι σε θέση να προφυλάξουν και τον ανεκτίμητο για την ζωή θησαυρό του φυσικού περιβάλλοντος. Μέχρι να έρθει εκείνη η ώρα, ας καταδικαστεί στη συνείδηση μας το σύστημα της εκμετάλλευσης ως ο ηθικός αυτουργός για κάθε δασική πυρκαγιά.

Στέφανος Μπούτσιος,
MSc Δασολόγος- Περιβαλλοντολόγος