Ομοσπονδία εξωραϊστικών συλλόγων οικιστών Αγ. Θεοδώρων

Κατά την αρχαιότητα, η περιοχή πού σήμερα καταλαμβάνουν οι Άγιοι Θεόδωροι, έφερε την ονομασία Κρομμυών.

Το τοπωνύμιο δηλώνει τον τόπο όπου ευδοκιμούν ή καλλιεργούνται κρόμμυα (κρεμμύδια), ενώ ο Παυσανίας θεωρεί ότι η ονομασία προέρχεται από τον μυθικό γιό τού Ποσειδώνα Κρόμο.

Στον Κρομμυώνα, σύμφωνα με τον μύθο, ο Θησέας, πηγαίνοντας από την Τροιζήνα στην Αθήνα, εξόντωσε το επικίνδυνο αγριογούρουνο Φαιά (κρομμυωνία ύς).

Η αρχαία κώμη κατοικήθηκε αδιάλειπτα από την Γεωμετρική έως την Βυζαντινή περίοδο. Οι κάτοικοί της ασχολούνταν με την ναυτιλία και το εμπόριο, και κατά την ακμή τού οικισμού, αυτές οι δραστηριότητες τούς δημιούργησαν συνθήκες ευμάρειας.

Λόγω της σημαντικής γεωγραφικής θέσης, στις βορειοδυτικές ακτές τού Σαρωνικού και πάνω στον δρόμο προς τον Ισθμό τής Κορίνθου, η Κρομμυών ενεπλάκη σέ σημαντικά ιστορικά γεγονότα, ενώ κατά περιόδους βρέθηκε υπό την κυριαρχία διαφορετικών ισχυρών πόλεων-κρατών.

Κατά τους 7ο και 6ο αι. π.Χ., περίοδο ακμής των Μεγάρων, η Κρομμυών ανήκει στην Μεγαρίδα. Όμως, μετά τον 6ο αι. π.Χ., οι Κορίνθιοι προσάρτησαν την Κρομμυώνα.

Στον Πελοποννησιακό πόλεμο, το 425 π.Χ. , οι Αθηναίοι αιφνιδιαστικά, κατέλαβαν και λεηλάτησαν την κώμη. Στόχος τους ήταν να δημιουργήσουν ένα προπύργιο και μία βάση ελέγχου των κινήσεων των εχθρών τους Σπαρτιατών.

Από την Ρωμαϊκή μέχρι την Βυζαντινή περίοδο, φαίνεται ότι η κώμη μετατοπίζεται νοτιότερα, κοντά στο λιμάνι, το οποίο θα είναι σέ χρήση σέ όλη την διάρκεια υπάρξεως τού οικισμού.

Σημαντικά κατάλοιπα τής αρχαίας κώμης εντοπίσθηκαν κατά τίς ανασκαφές, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν με αφορμή την διάνοιξη τής Εθνικής Οδού Αθηνών-Κορίνθου, κατά τα έτη 1961-1962, καθώς και το 1992 όταν αυτή διαπλατύνθηκε.

Συγκεκριμένα αποκαλύφθηκε εκτεταμένο νεκροταφείο γεωμετρικών χρόνων (8ου αι. π.Χ.), τού οποίου οι τάφοι ήταν γεμάτοι κτερίσματα.Τα κτερίσματα ήταν τοποθετημένα εξωτερικά τής θήκης-τάφου μέσα σέ λαξευτή κόγχη.

Επιπλέον αποκαλύφθηκαν, ένας μοναδικός θεατροειδής χώρος της ύστερης Αρχαϊκής περιόδου (τέλους 6ου αι. π.Χ.), καθώς και οδοί, οικίες με δάπεδα ψηφιδωτά με βότσαλα, και εγκαταστάσεις εργαστηρίων κεραμεικής τής ύστερης Κλασικής και Ελληνιστικής εποχής (4ου-2ου αι. π.Χ.)

Ο Θεατρικός αυτός χώρος του Αρχαίου Κρομμυώνα είναι σήμερα από τα λιγοστά οικοδομικά ερείπια του τα οποία, είναι ορατά πλησίον του συγκροτήματος του Γυμνασίου – Λυκείου των Αγίων Θεοδώρων (ανάμεσα από την Εθνική Οδό και τον Προαστιακό Σιδηρόδρομο), είναι ένας μικρός σε διαστάσεις θεατρικός χώρος. 

Ο θεατρικός αυτός χώρος, διατηρεί έντεκα λίθινες βαθμίδες – σειρές εδωλίων – και πλακόστρωτο δάπεδο, διαμέτρου 7,40 μ. Μολονότι δεν έχει διευκρινιστεί ακόμη η χρήση του, ενδεχομένως  πρόκειται για βουλευτήριο της αρχαίας κώμης, λατρευτικό χώρο, ή μικρό θέατρο.

Η χρονολόγηση του οικοδομήματος ανάγεται στους ύστερους αρχαϊκούς χρόνους (530 -490/480 π.Χ.) και κατ’επέκταση αποτελεί ένα από τα πρωϊμότερα δείγματα μόνιμης κτιστής, θεατροειδούς κατασκευής.

Τα πολλά κινητά ευρήματα επιβεβαιώνουν την ύπαρξη εργαστηρίων και την χρήση τού χώρου ως νεκροταφείου.

Η κεραμική τους είναι επηρεασμένη από την Κόρινθο. Ξεχωρίζει η οινοχόη τής Γεωμετρικής περιόδου, με διακόσμηση ιστιοφόρου πλοίου, πράγμα πού δηλώνει την αγάπη των Κρομμυωνίων για την θάλασσα. Άλλα ευρήματα είναι: ειδώλια, λύχνοι, άγνυθες (υφαντικά βάρη), μετάλλινα κοσμήματα και νομίσματα.